Lezing architect en ‘duurzaamheidsdenker’ Thomas Rau

ThomasRau_2012_small_crop2-600x405

VERSLAG – Donderdag 6 februari 2014 gaf architect en ‘duurzaamheidsdenker’ Thomas Rau van architectenbureau RAU een lezing met de titel Nieuwe Fouten Maken. De lezing is onderdeel van de reeks Less is More over duurzaam ruimtegebruik die Kamp C, provinciaal Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen, en AR-TUR, centrum voor architectuur, stedelijkheid en landschap in de Kempen, organiseren in 2014. Els Nulens en Peggy Totté van Blauwdruk Stedenbouw volgen de reeks als gespreksleiders en gaan op zoek naar een rode draad voor het einddebat op 2 december. Lees hieronder hun verslag van de lezing van Thomas Rau. 

Vreedzame terrorist
Als eerste van de lezingenreeks ‘Less is More’: minder ruimte vraagt meer architectuur’ , bracht Thomas Rau een boeiend verhaal over ‘Nieuwe fouten maken’. Het was een lezing over architectuur en zijn bredere context.

Aangezien architectuur het resultaat is van een economisch model, ging hij dieper in op de noodzaak tot een radicale ommezwaai van ons economisch denken. Vandaag wordt alle maatschappelijk kapitaal – zoals olie – geprivatiseerd, en dus wordt ecologie geëconomiseerd. Dit moet volgens Rau dringend veranderen. We mogen niet langer roofbouw plegen op de aarde, maar moeten onze roofbouwmaatschappij omzetten in een oogstmaatschappij. Een ecologisering van de economie is de toekomst.

Wat betreft energie, hebben we volgens Rau geen tekort, maar wel een probleem met de vraag. Ten eerste is ons economisch model heel sterk gericht op consumptie. Een nieuw product betekent ‘net niet stuk’. Apparaten zijn gemaakt om na korte tijd kapot te gaan. Reparaties zijn relatief duur en sporen aan tot nieuwkoop. Bovendien maken we gebruik van eindige energiebronnen en betalen hiervoor veel geld aan een aantal grote bedrijven. Door overmatige consumptie leidt dit tot schaarste. Tot slot verbranden we ons afval, en zijn we onze energiebronnen (grondstoffen) definitief kwijt. In plaats van ‘cradle to cradle’ werken wij vandaag van ‘cradle to grave’. We zitten in een gesloten, lineair systeem waarin grondstoffen niet gerecupereerd worden.

Kortom, we hebben dringend nood aan een nieuw economisch model en een nieuwe relatie tussen producent en consument. Vandaag draagt niemand nog de consequenties voor zijn daden. Producten worden verkocht en daarmee wordt ook de verantwoordelijkheid afgestaan. Rau pleit voor een omkering.

Turntoo
Thomas Rau stelt een nieuw economisch model waarin enkel prestaties tellen, en geen eigendom meer bestaat. Hij refereert hiervoor naar de luchtvaart, waar passagiers enkel betalen voor de vlucht en geen eigenaar worden van een vliegtuig. We evolueren van verbruikers naar gebruikers. We kopen dan geen lampen meer, enkel nog lichturen. We kopen geen wasmachines, maar betalen enkel wasbeurten. De producent blijft eigenaar en leent zijn producten / grondstoffen tijdelijk uit aan de gebruiker. Hiermee stelt Rau het Turntoo-principe voor als een alternatief voor cradle-to-cradle.

Vanwege de verwachte schaarste van energiebronnen, zullen producenten op deze manier in staat blijven om te produceren. Bovendien zal de fabrikant beter nadenken over zijn producten en hun levensduur. In dit economisch model is het voor de fabrikant niet meer wenselijk dat producten snel kapotgaan, integendeel. Hierdoor krijgt de klant uiteindelijk meer kwaliteit aangeboden.

DIESTEN-ALG_005-600x337

Architectuur
Vanuit deze filosofie bouwt Rau voor mensen. Hij tracht door middel van zijn gebouwen bij te dragen aan de aarde, in plaats van ze te vernietigen. Hij toont oude gebouwen die getransformeerd zijn voor een nieuwe functie, bijvoorbeeld de Karel de Grote Hogeschool aan de Groenplaats in Antwerpen. Naar aanleiding hiervan stelt hij dat we in de toekomst moeten verdunnen (minder ruimte voor elk programma) en niet verdichten. Hij toont nieuwe gebouwen met energie- en duurzaamheidsoptimalisaties. Energiebesparing begint aan de binnenkant van de gebouwen door zoveel mogelijk CO2 als energiebron aan te wenden.

Zijn eigen kantoor is een proeftuin voor het Turntoo-principe. Het interieur is niet in eigendom van het architectenbureau, het is een volledig ‘performance based interior’. Het bureau betaalt lichturen aan Philips, zituren aan de stoelfabrikant, loopuren aan de tapijtfabrikant, enzovoort. Ook het gemeentehuis van Brummen heeft Rau op deze manier gebouwd voor de komende 20 jaar. Alles is demontabel. Ze kennen het exacte aantal grondstoffen in dit gebouw en betalen enkel de prestaties aan alle producenten. Op die manier kunnen de gebouwen mee evolueren met de inzichten in energie en duurzaamheid. Dit leidt tot intelligente, aanpasbare gebouwen.

Tot besluit stelt Thomas Rau dat we aan de vooravond staan van een nieuwe revolutie die vanuit onszelf moet groeien: “Ga eens op je hoofd staan, en verander je eigen perspectief!” Door een groeiende schaarste aan grondstoffen en energiebronnen zullen ook producenten hiernaar evolueren. Samen moeten we niet langer de aarde vernietigen, maar een meerwaarde creëren voor de aarde.

Debat
Voor het debat op het einde van de lezingenreeks, zijn na afloop volgende vragen aan Thomas Rau nog gegroeid:

  • In Vlaanderen pleit architect bOb Van Reeth voor het bouwen van intelligente ruïnes, vanuit een bezorgdheid en het belang van culturele duurzaamheid. Gebouwen zijn gezet voor 300 jaar of meer, installaties in gebouwen voor 40 jaar, een inrichting voor 15 jaar. Kan Rau volgen in deze genuanceerde manier van kijken naar architectuur? Is het gevaar niet groot dat de identiteit en kwaliteit van de gebouwde omgeving zullen lijden onder het motto dat alles moet vervangbaar / herbruikbaar zijn? Of algemener: hoe verhoudt architectuur zich in het spanningsveld tussen economie en cultuur?
  • Het verhaal van Thomas Rau is sterk gericht op het gebruik van de materialen, maar hoe zit het met de grondeigendom? Vlaanderen is sterk versnipperd door de vele particuliere eigendommen. Ondanks hoge grondprijzen, is het vandaag economisch interessanter om een greenfield te bebouwen dan een bestaand gebouw te renoveren. Hoe kunnen we dit verhaal omkeren?

Deze lezing is onderdeel van de reeks Less is More: minder ruimte vraagt om meer architectuur. Klik op onderstaande banner voor een overzicht van de gehele reeks.

LessIsMore_banner

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s