Column Suiker: Maakt de vreedzame terrorist nieuwe fouten?

foto aarde_Rau-architecten

Onze architectuurreporter Joep Gosen bezocht de eerste lezing in onze reeks Less is More: minder ruimte vraagt om meer architectuur. In zijn column voor cultuurkrant Suiker schrijft hij over de visie van spreker Thomas Rau. De column is te lezen in de Suikerkrant van februari 2014. 

Vorige maand schreef ik over de noodzaak een huis te kopen. Ook vertelde ik dat de ruimtelijke crisis in Vlaanderen ingebed is in ons maatschappelijke systeem dat gevoed wordt door het beleid van de overheid. En dan is er ineens de lezing (als aftrap van de reeks ‘Less is More – Minder ruimte vraagt om meer Architectuur’) van Thomas Rau in Kamp C te Westerlo. Hij heeft een heel andere kijk op onze economie, duurzaamheid en eigendom.

De eerste foto van de aarde vanuit de ruimte maakt duidelijk dat onze planeet alles is wat we hebben en bovendien een gesloten systeem is. Er komt nooit meer iets bij. Daarnaast zinspeelt het beeld op een algemeen gebrek aan visie in Europa. In de jaren 60 hadden de grootmachten één duidelijk doel en daar gingen ze volledig voor: de maan. We economiseren de ecologie. Zo verdient Shell miljarden aan een niet hernieuwbare energiebron die bovendien collectief bezit is. Olie zit in de aarde en de aarde is van ons allemaal. In plaats daarvan zouden we de economie beter ‘ecologiseren’. We mogen geen intrinsieke ‘waarde’ verloren laten gaan. We moeten als moderne boeren opereren en in cycli denken en handelen.

Meneer Rau streeft naar levensvatbaarheid in plaats van duurzaamheid. Daarom is het niet verwonderlijk dat er veel interessante en radicaal vernieuwende ideeën in zijn gebouwen zitten. Zonwering die van beneden naar boven gaat, om wel de zon af te blokken, maar niet de lichttoetreding. Een school die werkt als energieleverancier voor de wijk. Gevels volledig uit transparant glas omdat elektrische verlichting het tweederde deel uitmaakt van het totale energiegebruik van een gebouw. Duurzaam transformeren van oude gebouwen door de aanwezige materialen en uitrusting te reinigen en te hergebruiken…

Het idee van eigendom is niet meer van deze tijd. Consumenten zijn vooral geïnteresseerd in de prestatie van een product en niet zo zeer in het bezit daarvan: voldoende licht in plaats van een lamp, comfortabel zitten in plaats van een stoel, transport in plaats van een vliegtuig. Toch gebruiken we met steeds meer mensen steeds meer producten die bovendien sneller vernieuwen. De druk op grondstoffen neemt toe. Hun prijs wordt steeds hoger en onvoorspelbaarder. Daarom ontwikkelde Rau ‘Turn Too’: een businessmodel dat ervan uitgaat dat grondstoffen altijd eigendom blijven van de producent. De klant betaalt alleen voor het gebruik. Het product wordt zo ontworpen dat de materialen na einde gebruiksduur gemakkelijk teruggewonnen kunnen worden en opnieuw gebruikt. Voor de fabrikant is een product daardoor niet alleen een materieel, maar ook een financieel depot.

DIESTEN-ALG_005-600x337

Om ook de bouw levensvatbaarder te maken, heeft Thomas een aantal interessante ideeën. Zo zou een werk pas opgeleverd mogen worden na jarenlange monitoring. De hypotheek zou gekoppeld moeten worden aan de energiebalans en een bouwvergunning pas verleend als een gebouw minimaal energieneutraal is. In aanbestedingen zou niet de eerste, maar de tweede de opdracht moeten krijgen, want het is geen kunst de goedkoopste te zijn. Tweede daarentegen betekent de optimale verhouding tussen prijs en kwaliteit. Afschrijving zou moeten gebeuren naar de minimale waarde van de grondstoffen. In plaats van de belasting op toegevoegde waarde zou er belasting geheven moeten worden als er géén waarde wordt toegevoegd.

Aan het begin van de vorige eeuw was er ook een revolutionair die architectuur radicaal herdacht. Hij vergeleek het huis met een auto. Inmiddels zijn we zo ver dat gebouwen daadwerkelijk machines geworden zijn. Wat veel mensen echter vergeten, is dat Le Corbusier vanuit een zeer nauwgezette en gedegen studie van de architecturale traditie van Europa en Noord-Afrika vertrokken is, daarop voortbouwde en vernieuwde. Bovendien zijn zijn gebouwen altijd gebaseerd op de menselijke maat en bezitten, zeker zijn latere werken, een uitgesproken materialiteit en tactiliteit.

Ik mis in de architectuur van Thomas Rau culturele en materiële gevoeligheid. Het zijn écht machines en dat stralen ze uit. Baumschlager Eberle bewijst met het kantoor in Lustenau dat duurzaamheid niet gekoppeld hoeft te zijn aan hoogwaardige, en daardoor dure, technologie en flashy, onpersoonlijke gebouwen, maar dat het ook eenvoudig en low tech kan. En toch bewonder ik Thomas Rau in zijn missie en zijn benadering om als vreedzaam terrorist de dingen van binnenuit te veranderen, vanuit de organisaties, bedrijven en systemen die ons huidige economische model bepalen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s