Column: Het binnenplein van de abdij

1

Voor AR-TUR speurt Joep Gosen de Kempen af naar architectuur en haar verhaal. Deze maand een column over het plein bij de abdij van Averbode, naar ontwerp van bureau OMGEVING. De column verscheen in de zomereditie van cultuurkrant Suiker. De volgende column verschijnt in september.

Tekst: Joep Gosen
Beeld: OMGEVING

Peinzend tuur ik over het water. Waarover moet de laatste column voor de zomervakantie gaan? Een tip voor een zonnige dag misschien? Om te genieten van wat de locatie brengt? Onwillekeurig dwalen mijn gedachten naar vorige zomer…

… De chauffeur van de jeep dreigt in slaap te vallen. Links een hoge bergwand. Rechts een ravijn. De weg is in slechte staat, het uitzicht is verbluffend. Na een halve dag afzien komen we dooreengeschud, maar voldaan in een uitgestrekt dorp aan. Het oogt verfrissend rudimentair: de lange, noeste geschiedenis is voelbaar. Toerisme is een nieuw fenomeen, maar wordt gul uitgebuit. Het zinderende licht speelt met de omliggende bergen, net als de overvloedig aanwezige raki. Als ik al niet ‘geloofde’, zou ik het hier zeker gaan doen.

Het binnenplein van de abdij van Averbode is twee jaar geleden helemaal vernieuwd naar een ontwerp van ‘OMGEVING’, een multidisciplinair bureau uit Berchem dat zich bezighoudt met architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur. Het binnenplein was gebrekkig ingericht voor autogebruikers en de bestrating verkeerde in een slechte staat. Bij het binnenkomen ontvouwen zich twee spectaculaire zichten op de abdijgebouwen. De gevels worden immers gereflecteerd in een immense waterspiegel. Aan de rand van het plein, aan het poortgebouw, zijn er een beperkt aantal parkeerplaatsen voorzien. Groene graspartijen zorgen voor rust en afbakening van de verschillende ruimten. Bovendien vangen ze kleine hoogteverschillen op. De kerk is op een plintje gezet. Zo worden de barokke restruimten langs de toren afgebakend. De eeuwenoude lindebomen en het oude kasseipad langs de omheiningsmuur zijn quasi onaangepast in het ontwerp geïntegreerd. Alle benodigde signalisatie is in een donkerbruine kleur. Hiermee wordt verwezen naar de in de kloostergebouwen gebruikte ijzerzandsteen.

OMG_abdijplein_grondplan

In 2013 won dit project de ‘Prijs Publieke Ruimte’ van ‘Steunpunt Straten’: een kenniscentrum voor publieke ruimte in Vlaanderen dat met de prijs de beste realisaties voor (her)inrichting van openbare ruimten beloont. De jury looft de eenvoud, de bescheidenheid en het respect voor het monumentale erfgoed. Ze is gecharmeerd door het ontwerpidee dat volgens hen gelijktijdig ontvangt en reflecteert en de bezoeker doet mijmeren over verleden, heden en toekomst.

Als ik de ontwerper echter mag geloven -en hier komt de briljante eenvoud van het concept tevoorschijn- was de keuze voor de waterspiegel eerder ruimtelijk dan filosofisch, laat staan religieus, van aard. Het was simpelweg de bedoeling de monumentale gevels te benadrukken en de wolkenlucht op de pleinvloer te weerkaatsen, en bovenal een plein te maken dat aantrekkelijk is en flexibel bruikbaar: het water kan immers ook gebufferd worden als dat nodig is bij bijvoorbeeld evenementen.

En dan is het tijd om terug te keren naar vorige zomer. Naar dat dorpje hoog tussen de toppen van de Balkan. De schoonheid en het goddelijke zaten uiteraard niet alléén in de reis daarnaartoe of in het betoverende landschap. Ook de ‘armoede’ -het met beperkte middelen bereiken van een maximaal resultaat- levert een sobere, grofstoffelijke, maar natuurlijke omgeving. Ik vraag me dan ook af of het abdijplein opnieuw aangelegd had moeten worden? Had het relatief ongedefinieerde, oude barokke plein met zijn aftandse steentjes niet ook iets? En moest er zo expliciet op beleving ingespeeld worden? De norbertijnen hebben inmiddels een opvallende, maar afzichtelijke gele zuil op het plein gezet met daarop het verzoek of de bezoeker zich alstublieft wil gedragen.

Het antwoord op deze vragen zou ‘ja’ luiden, ware het niet dat ik foto’s heb moeten zoeken om me te herinneren hoe het plein er vroeger uitzag. Dat zal nu niet meer gebeuren! De waterspiegel geeft het plein een onvergetelijk karakter. Het maakt de ruimte speels, poëtisch en tegelijkertijd zakelijk en afstandelijk. Nonchalant het plein oversteken, levert natte voeten op. De abdij krijgt een bijna mediterraan karakter. In ons steeds warmer wordende klimaat geeft water een welkome verfrissing. Net als de heerlijk ijscrème waarvoor Averbode toch bekendstaat… Maar wat misschien het allerknapste is, is dat het abdijplein niet wezenlijk van karakter is veranderd. De materialen en de sfeer zijn dezelfde gebleven; de intrinsieke kwaliteiten zijn benadrukt en versterkt. Geniet ervan!

OMGEVING_project073-05

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s