Column: Het beloofde land …

grondcoalitie

Voor AR-TUR speurt Joep Gosen de Kempen af naar architectuur en haar verhaal. Deze maand een column over het Pilootproject Wonen in de wijk Schorvoort in Turnhout. De column verscheen in de september in cultuurkrant Suiker

Tekst: Joep Gosen

Op het internet circuleert een hilarisch filmpje. Een groep pinguïns schuifelt naar de zijkant van hun ijsschots waarop deze net genoeg kantelt zodat de aanvallende orka er frontaal tegenaan botst. Mieren verenigen zich tot een bal zodat de snuit van de miereneter verstopt raakt. Krabben vormen een legioen en weerstaan de luchtaanval van een meeuw. De clou: “It’s smarter to travel in groups – DE LIJN.”

In februari schreef ik in deze column1 over de actuele uitdagingen wat betreft ruimtegebruik, huisvesting en het vervullen van de woonbehoefte. Een van de belangrijkste conclusies was dat de problematiek ingebed is in een breder maatschappelijk model gevoed door het beleid van de overheid. We hebben een diepgewortelde traditie van individueel wonen waardoor onze leefomgeving voortschrijdend verkaveld. Op zich is dat niet zo erg, maar er is een kantelpunt waarop een systeem haar eigen grenzen bereikt heeft. Wanneer de mogelijkheid tot wonen voor velen in gevaar komt, wanneer vraag en aanbod niet meer in evenwicht zijn, wanneer vernieuwing, verandering en creativiteit financieel, fiscaal en juridisch niet meer mogelijk zijn. Helaas zijn we op dit punt beland.

In mei werd door de Bouwmeester het pilootproject ‘Nieuwe coalities voor het wonen”2 gepresenteerd. Schorvoort bij Turnhout is een landbouwgehucht dat in de 2e helft van de vorige eeuw verkavelde. De problemen die daar spelen zijn typisch voor Vlaanderen. Door de aanleg van grootschalige infrastructuur werd de wijk afgesneden van de stadskern met haar voorzieningen. De groene en open ruimte versnipperde en raakte verborgen achter bebouwing. De beek werd overkluisd en verdween uit het collectief geheugen. De bevolking vergrijst maar kan niet binnen haar geliefde wijk blijven wonen omdat er geen faciliteiten zijn. Bovendien is de eigendom van de grond te versnipperd om gezamenlijk de (individuele) kwaliteit van leven te vergroten.

De oplossing die Peter Swinnen3 en zijn team voorstelt gaat er vanuit dat alle partijen winst moeten maken bij verandering, anders gebeurt er niets. Daarom wordt er een grondbank opgericht waarin de gronden van de projectpartners worden verenigd. De eigendomsgrenzen worden geabstraheerd en er wordt een overkoepelende visie gemaakt op het projectgebied. Als die is goedgekeurd bekijkt men hoe de grondwaarde is geëvolueerd. Vervolgens beslissen de eigenaars om over te gaan tot een gezamenlijke dan wel individuele ontwikkeling en een mogelijke ruiloperatie van de kavels op basis van de nieuwe residuele grondwaarde.

Het masterplan voor Schorvoort stelt voor om verspreid over de wijk nieuwe sociale woningen te bouwen. Zo kunnen de enclaves Witte Wijk en De Brandt gerenoveerd en uitgedund worden en ontstaat er een mix van inkomens. De vallei van de Aa wordt publiek toegankelijk gemaakt en versterkt met compacte groepswoningen. Midden in de wijk komt een ‘hart’ met voorzieningen en woningen voor senioren. Langs de snelweg wordt een parkkraag als geluidsbuffer voorzien. Dwars over de bestaande wegenstructuur wordt een zacht netwerk als verbinding met de stad aangelegd.

Ik geloof – net als de Vlaams Bouwmeester – in de kracht van een goed ruimtelijk ontwerp, in de kracht van het pilootproject om onze manier van denken, handelen en samenleven te veranderen. Natuurlijk mits de regelgeving volgt en mits iedereen daar voor openstaat. En het is juist dit laatste waar ik sterk aan twijfel. Ondanks de onmiskenbare collectiviteitswinsten en kwaliteiten denk ik niet dat een landsdeel met zo’n grote individualistische traditie klaar is om gezamenlijk de schouders onder een gezondere, beter leefbare, plezantere en meer solidaire leefomgeving te zetten. We stemden massaal (!) geel. De regering die daaruit voortkomt, wil een van de weinige officiële instanties die kritisch nadenkt over ruimte en de invulling daarvan – de Vlaams Bouwmeester – afschaffen. Laat ons hopen dat zijn intenties en ideeëngoed door de bevolking – u en ik dus, maar ook de commerciële partijen, de democratische en welzijnsinstanties … – opgepikt worden en uitgevoerd. Dat we vanuit de mens zelf de maatschappij kunnen veranderen en in het ‘het land van de ongekende onmogelijkheden’ dingen terug mogelijk maken.

—-

1. Suikerkrant februari 2014 “Oog voor Architectuur: Happy Allotment?”
2. De bundel “Pilootprojecten Collectief Wonen –Vijf masterplannen uit de startblokken” is te downloaden op de website www.vlaamsbouwmeester.be
3. De Vlaams Bouwmeester

pilootprojecten collectief wonen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s