Column: kerk in Bossuit

Kerk in Bossuit. Foto: Jeroen Verrecht

Kerk in Bossuit. Foto: Jeroen Verrecht

Voor AR-TUR speurt Joep Gosen de Kempen af naar architectuur en haar verhaal. Joep (1981, Geldrop, Nederland) is architect, stedenbouwkundige en schrijver en studeert fotografie aan de Academie te Hasselt. In december verscheen zijn laatste column in Suiker. Vanaf januari 2015 starten we met een nieuwe reeks columns, waarvoor we geen schrijver op pad sturen, maar een fotograaf.

Beste lezers,

Nog eventjes en het kindeke Jezus komt weer ter aarde. Nog eventjes en we vieren het begin van 2015. Helaas is dit de laatste keer dat we elkaar treffen. Dit is mijn laatste column in uw vertrouwde krant, mijn laatste over architectuur in de Kempen. Vele onderwerpen passeerden dit jaar de revue: van een fuifzaal tot een woonzorgcampus, van een kloosterplein tot het beter organiseren van ons wonen, van de zo actuele discussie over duurzaamheid tot het door mij zo verfoeide beeldkwaliteitsplan. Over één item hebben we het echter nog niet gehad: de opdrachtgever.

In het publieke debat wordt de invloed van de opdrachtgever vaak onderschat, maar zijn rol en positie zijn bepalend in een bouwproces. Een architect kan getalenteerd zijn en goede voornemens hebben, maar als de bouwheer zijn verantwoordelijkheid niet neemt of kán nemen, zal er zelden een ‘kwalitatief’ gebouw uit voortkomen. Het blijkt maar al te vaak dat laatstgenoemde niet weet wat zijn taak is of zou moeten zijn. Hij weet vaak niet wanneer hij goed of slecht is als opdrachtgever. Daarom organiseerde Ar-Tur een workshop en inspiratiedag rond dit thema.

De meest inspirerende opdrachtgever op die dag was burgemeester Lieven Vantieghem. Zijn denk-, vertel- en werkwijze zijn fascinerend. Hij noemt zich trouwens liever CEO dan burgemeester. Die titel representeert zijns inziens beter wat de rol van een goede burgervader zou moeten zijn en hoe hij die invult.

Zeven jaar geleden werd de SintAmelbergakerk van Bossuit (Avelgem) bouwvallig verklaard. Wegens achterstallig onderhoud was het niet meer verantwoord er diensten in te houden. De kosten voor een volledige renovatie liepen zo hoog op dat de gemeente eens achter haar oren moest krabben: “Hoeveel mensen gaan er eigenlijk nog naar de kerk? (Het bleken er tien te zijn). Is het economisch verantwoord het gebouw te herstellen?” De conclusie was snel getrokken, maar slopen was geen optie. De kerk is immers, samen met het kasteel, een belangrijke plaats in de dorpsgeschiedenis en een baken in het landschap. Herbestemmen tot eender welke functie was gevoelig, vanwege de ligging op het kerkhof.

Omwille van de ingewikkelde situatie besloot men te zoeken naar een kunstenaar die ‘iets’ met herbestemmen van gebouwen deed. Dat werd, na wat strubbelingen, de Britse Ellen Harvey. Zij stripte het bouwwerk en consolideerde de overblijfselen, waardoor een bevroren ‘ruïne’ ontstond. Een aantal typische elementen zoals de klok en het uurwerk -een verlaten kerk die het uur slaat, is vreemd, maar tegelijkertijd is er in een klein dorp geen geluid zo vertrouwd als het luiden van de kerkklokken- en het enige authentieke gebrandschilderde raam werden behouden. Er werd een nieuwe vloer in terrazzo voorzien. Daarin staat een tekening van het oude gebinte, die ook de kerkomvang weergeeft voor ze vernield werd in de Eerste Wereldoorlog.

Inmiddels wordt de plaats druk bezocht en worden er op initiatief van onder anderen omwonenden spontane, volkse, soms spectaculaire of intieme evenementen gehouden. De kerk van Bossuit is opnieuw een belangrijke publieke ruimte en ontmoetingsplaats geworden. Misschien nog meer dan toen er nog gebedsdiensten gehouden werden.

“Mooi verhaal,” zult u zeggen, “maar wat vertelt dát over een goede opdrachtgever?” Welnu, een goede opdrachtgever stelt zichzelf en de opdracht continu in vraag. Wat hebben we of wat hebben we nodig? Wat is er mogelijk, hoeveel kost ons dat en is dat maatschappelijk verantwoord? Wat is de betekenis van het project? Moeten we eigenlijk wel iets doen en wat is mijn/onze rol daarin? Wat zijn de intrinsieke kwaliteiten van de site? En zo verder enzovoort. Hij volgt het proces van het begin tot het einde nauwgezet op en weet -niet onbelangrijk- alle actoren te inspireren en met hen in dialoog te gaan.

“Ja maar,” hoor ik u zeggen, “een eigen huis bouwen is toch iets anders?” Dat is het ook! En toch kunt ook u goed opdracht geven. Toon gevoel voor uw omgeving: sociaal (uw buren), fysiek en historisch. Kijk wat er al is en wees creatief. Stel uw eisen en wensen in vraag en bekijk wat mogelijk is op uw kavel, met uw budget en in uw omgeving, evenwel zonder uit het oog te verliezen wat de essentie van ‘goed’ wonen voor u is. Durf buiten uw smaak of favoriete bouwstijl te denken. Sta open voor alles, maar blijf kritisch.

Voor publieke en semipublieke bouwheren bestaat er een bekroning. De ‘Prijs Wivina Demeester’ eert opdrachtgevers die architectonische, stedenbouwkundige en landschappelijke kwaliteit vooropstellen. Het zou tof zijn als er in Vlaanderen, of toch zeker in de Kempen, een prijs voor goed particulier opdrachtgeverschap in het leven geroepen wordt. Niet alleen om u bewust te maken van uw verantwoordelijkheid, maar ook omdat ‘wij’, de kleine man, nog steeds een groot deel van de Vlaamse bouwprojecten initiëren.

Het ga jullie goed,
Joep Gosen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s