Verslag Cohousing in de Kempen

img1984_31

Foto: Ilse Liekens

VERSLAG – AR-TUR en de Academie zetten op 30 augustus 2018 collectief wonen in de kijker. Tijdens het Architectuurcafé Cohousing in de Kempen kwamen initiatiefnemers en bewoners aan het woord.

001

Foto: Bart Van der Moeren

Tekst: Kristien Vastenavondt

Cohousing – een trendy concept waar je steeds meer over hoort, maar het is van alle tijden en de vlag dekt vele ladingen. Van kleine tot grote groepen, van mensen die al jaren vrienden zijn of elkaar pas leren kennen als cohousing-kandidaten. Locaties die organisch uitgroeien tot samenleefplek of die bewust aangekocht worden om een project op poten te zetten. Projecten die groeien vanuit de behoefte aan gemeenschappelijkheid, of vanuit de opportuniteiten die een gebouw biedt. Samenleven in allerlei gradaties en met verschillende ingrediënten, van een deelauto of een grote tuin, tot een gedeelde badkamer.

Eind augustus besprak AR-TUR een aantal cohousingprojecten in de Kempen met initiatiefnemers en bewoners. Hun verhalen zijn even divers als de projecten waar ze in wonen. Eerst vertelden initiatiefnemers hoe een cohousingproject of een collectief woonproject ontstaat: Buren van Bink, Land van Aa en Heem. Daarna spraken ervaringsdeskundigen over het wonen in zo’n project: Tom Dierckx (Kasteel Boterberg), Frans Horsten (Begijnhof Hoogstraten) en Jeanine Coenen (De Drie Huizen Merksplas).

Hoe ontstaat een cohousing-project? Het verhaal van de initiatiefnemers

006

Foto: Bart Van der Moeren

Buren van Bink Turnhout – Els Hofkens

Buren van Bink startte in juni 2014 als een idee van twee Turnhoutenaren – ofwel Binken. Ze wilden graag meer contact met hun buren en beseften dat bepaalde delen van hun huis en tuin regelmatig onderbenut bleven. Tegelijk wilden ze het comfort van het wonen in de stad, met alles op fietsafstand, niet opgeven. Hun vraag was: “Hoe kan je efficiënter en warmer samenwonen combineren?” Hun zoektocht naar mogelijkheden om dit te realiseren bracht hen bij cohousing. Hun zoektocht naar een locatie leidde hen naar een vrijstaande villa op een groot perceel aan het einde van een doodlopende straat. De groep groeide tot een diverse samenstelling van zowel koppels, gezinnen met kinderen, als gezinnen waarvan de kinderen het huis uit zijn en alleenstaanden. Wat in november 2014 startte als een gezelschap van onbekenden, is ondertussen een groep van elf gezinnen die elkaar buren, kennissen en vrienden kunnen noemen.

Hun afspraken en ideeën bundelden ze in een charter, met een aantal kernwaarden die voor hen kwaliteitsvol cohousen moeten ondersteunen: respectvol, privacy, gelijkwaardigheid, spontaniteit, flexibiliteit, ecologie en geborgenheid. Ze pakten hun voortraject zorgvuldig aan, en lieten zich adviseren door verschillende experts, zoals juristen, advocaten, notarissen, makelaars, banken, architecten, de stad Turnhout en andere cohousers. Ze beschouwen hun project als een taart die ze willen bakken, en zochten bij al deze experts naar tips voor het juiste recept.

Tegen de geplande oplevering in 2020 zullen ze een traject van vijf jaar doorlopen hebben. De belangrijkste mijlpalen zijn de opstart in november 2015, de opstelling van het charter (maart 2016), de aankoop van het perceel (februari 2017), de oprichting van een CVBA (april 2017), de ondertekening van de aankoopakte (juni 2017) en het indienen van de bouwaanvraag (juni 2018). Voor de opmaak van de plannen en het bouwdossier selecteerden ze Teema architecten.

3

Beeld: Teema architecten

Om alle juridische, financiële en praktische aspecten in goede banen te leiden, werd de CVBA Buren van Bink opgericht, die functioneert als een feitelijke vereniging. De groep is eigenaar van de projectgrond en de CVBA zal een bouwmaatschap worden in de bouwfase en later evolueren naar een vereniging van mede-eigenaars.

De bedoeling is dat iedere Buur van Bink zich engageert volgens zijn eigen talent, en zich inzet om het gezamenlijk project te realiseren. Maar ook hier laat de groep weinig aan het toeval over. Zowel een vastgelegde vergaderstructuur, duidelijk omschreven rechten en plichten als informele ontmoetingen moeten voorkomen dat dit engagement verwatert. Zo doorlopen kandidaat-bewoners een instapprocedure. Tijdens vergaderingen en in werkgroepen worden beslissingen bij voorkeur bij con consensus genomen. Daarnaast is er veel aandacht voor het bouwen aan de groep zelf. Ze organiseren gemeenschappelijke kooksessies, teambuildings, wandelingen, evenementen en een oefenweekend met tenten op het terrein. Het moet niet altijd papierwerk zijn.

units-met-namen

Indeling units Buren van Bink

Veel aandacht is ook besteed aan de uitwerking van het architecturale ontwerp. Het grote perceel met een vrijstaande witte villa waar vroeger één gezin leefde, wordt nu de thuis van veertien gezinnen. Ze zullen een aantal functies en plekken delen. Die gemeenschappelijke ruimtes worden ondergebracht in de verbouwde villa, net als twee woonunits. Daarnaast worden er vier nieuwe gebouwen in de ruime tuin opgetrokken, met daarin twaalf units. Door hun zorgvuldige inplanting en het natuurlijke reliëf van het terrein krijgt elk van deze units voldoende privacy.

Elke unit beschikt over alle nodige functies, maar op een beperktere oppervlakte. Die compacte eigen ruimte wordt aangevuld met een gemeenschappelijke keuken en leefruimte, met een wasruimte, afvalberging en werkplaats, met een zolder en een kelder, met een parking en fietsenberging, en uiteraard met een ruime tuin. Voor drie units zoekt de groep nog bewoners.

013

Foto: Bart Van der Moeren

Land van Aa Turnhout – Leen Apers (de Ark) en Roland Kums (Samenhuizen vzw en aanstaand bewoner)

Samen met vzw Samenhuizen, VormingPlus Kempen, Spacelab, DAM Architecten, Provincie Antwerpen en een groep kandidaat-bewoners werkt Sociale Huisvestingsmaatschappij De Ark aan cohousingproject Land van Aa in Schorvoort, aan de rand van Turnhout. Naast de klassieke bouwgronden en koopwoningen, komt hier een gemengd cohousingproject met 25 koop- en huurwoningen.

Het project is ontstaan binnen de contouren van de Pilootprojecten Collectief Wonen, een project uit 2013 van de Vlaams Bouwmeester met de ambitie de toekomst uit te tekenen van collectieve woonomgevingen in Vlaanderen. Trans architectuur en stedenbouw tekende een nieuw masterplan voor Schorvoort voor in totaal circa 650 huizen.

Voor De Ark is het een kans om als sociale huisvestingsmaatschappij cohousing te organiseren en haar woningpatrimonium te vernieuwen. Schorvoort is een typische suburbane woonwijk, gebouwd in de jaren zestig en zeventig, met een verouderende bevolking en verouderde woningen, ontoegankelijke of onderbenutte groene ruimte. Het is een enclave geprangd tussen de ring, de autosnelweg en een invalsweg. Ook De Ark is op zoek naar het juiste recept om een eigen taart te bakken, maar ze beschikt, anders dan de Buren van Bink, wel van bij de start over een aantal ingrediënten. De huisvestingsmaatschappij is eigenaar van de grond, en heeft heel wat ervaring en know-how op het vlak van bouwen, wonen en huisvesting.

Toch doet De Ark ook beroep op de expertise van een aantal partners, waaronder de vzw Samenhuizen, Space.lab, de stad Turnhout, Vlaanderen, architecten en samenlevingsopbouw.

Clipboard01

Beeld: DAM architecten

In de ervaringsbundel van het Land van Aa, heeft De Ark het over een aantal processporen die parallel verlopen. Sommige ‘treinen’, op die verschillende sporen, moeten eerst weg zijn voordat een andere trein kan vertrekken. Soms moet een aansluiting gegarandeerd worden of moet een bepaalde trein sneller rijden. Ook de hoeveelheid mensen en goederen per trein kan verschillen. Toch moeten ze allemaal op hun bestemming geraken. In het traject van Land van Aa onderscheiden ze zes sporen: organisatie, groep vormen, visie formuleren, locatie, bouwen en nazorg.”

Uiteraard is elk cohousingtraject uniek. Het moet op maat van de mensen worden gemaakt en zal, afhankelijk van elementen die al dan niet van bij de start aanwezig zijn, anders verlopen. Soms zal er bijvoorbeeld al een groep geïnteresseerden zijn, soms beschikt een huisvestingsmaatschappij al over eigen gronden. Dat betekent ook dat niet alle sporen in elk project even intensief moeten gevolgd worden. Er is echter wel één onmisbaar element in elk cohousingproject: een ‘goede spoorbaas’, de procescoördinator.

Adobe Photoshop PDF

Inplanting Land van Aa

Land van Aa is een project met 25 units, waarvan elf bestemd zijn voor de sociale huurmarkt en veertien voor verkoop. In de initiële fase van het project werd er ook in de gemeenschappelijke delen een onderscheid gemaakt tussen koop en huur, maar al snel werd beslist om daar vanaf te stappen. De plannen die nu op tafel liggen tekenen een intergenerationeel project uit met gestapelde units, een gemeenschappelijke polyvalente ruimte, keuken, berging, wasplaats en tuin. De groep startte klein in 2015 en is sindsdien langzaamaan gegroeid. Kandidaten komen en gaan in die eerste fase. Het bleek moeilijk om mensen te werven zolang er geen concrete plannen waren. Om mensen toch warm te krijgen voor het cohousingverhaal, werden referentieprojecten bezocht en worden maandelijks bijeenkomsten georganiseerd met De Ark en bewoners. Hoewel De Ark een sterke trekker is met zekerheden op vlak van budget en ervaring met vergunningen en bouwprocessen en kandidaten gemakkelijk hun karretje aan deze locomotief kunnen hangen, is de groep op dit moment nog lang niet zeker en is hun engagement nog redelijk vrijblijvend. Ook al blijven er van de oorspronkelijke groep nog maar drie kandidaten over, toch wordt het charter dat tijdens een aantal workshops is ontstaan ook enthousiast ondertekend door nieuwe kandidaten.

017

Foto: Bart Van der Moeren

Projectontwikkelingen Heem – Joeri Bal

Heem omschrijft haar activiteiten als ‘cohousing in ontwikkeling’ – in de dubbele betekenis van het woord. Het startte voor Joeri Bal vanuit zijn persoonlijke ervaring: al in 2003 vormde hij een oude fabriekssite in Deurne om tot D-Factory, een project met elf lofts en elf appartementen, praktijkruimtes en een atelier, en een tot de verbeelding sprekende tropische binnentuin met zwembad. Sindsdien heeft Heem een heel aantal bijzondere woonprojecten gerealiseerd. Vanuit hun specifieke visie op samen leven zoeken ze via een alternatief discours een antwoord op een gebrek aan ruimte en een verzwakkend sociaal leven. In alle projecten zijn elementen terug te vinden die hiernaar verwijzen, zoals gemeenschappelijk groen, een buurthuis, zwemvijver of zwembad, deelauto’s of coworking spaces. Daarnaast zet Heem sterk in op architecturale meerwaarde.

Met Kasteel Boterberg in Kalmthout won Heem in 2017 de Onroerenderfgoedprijs Vlaanderen. Deze restauratie laat zien dat het perfect mogelijk is om de instandhouding van erfgoed te laten samengaan met een nieuwe invulling. De prijs drukt waardering uit voor het vernieuwende concept met een grote maatschappelijke relevantie, en de voorbeeldfunctie, omdat het de cohesie tussen de bewoners bevordert en ook veel aandacht heeft voor ecologische toepassingen.

Kasteel Boterberg

Foto: Guy Obijn

De gebouwen op de site zijn allemaal beschermd erfgoed. Ook het immense domein, dat behoort tot de Kalmthoutse Heide, is een beschermd landschap. Daarom moest ontwerpbureau B-Architecten de volumes en de buitenmuren bewaren. De hovenierswoning splitsten ze op in twee woningen. Van de schuur maakten ze twee woningen, van de stallen drie. Het kasteel zelf, een gebouw in neo­renaissancestijl, kreeg een bredere invulling, met een loft, twee gastenkamers en kantoren.

In Essen ontwikkelt Heem te midden van een natuur- en landbouwgebied ‘Qville’ in de voormalige Quarantainestallen. Het domein van 1,7 hectare wordt getransformeerd tot een ‘mini-dorpje’ met 43 betaalbare woningen. Heem voorziet in de gemeenschappelijke delen graag een vleugje extra luxe, die betaalbaar gemaakt wordt omdat ze gedragen wordt door alle bewoners. In Qville zijn een gemeenschappelijke zwemvijver, binnenzwembad met wellness, een buurthuis, een gedeelde tuin met park, coworking spaces en elektrische deelauto’s voorzien. Een ondergrondse garage en fietsenstallingen ondersteunen het autovrije karakter van de site. Elke woning heeft haar eigen privétuin en terras. Daarnaast is het ecologische aspect heel belangrijk. Zo zijn de woningen allemaal Bijna Energie Neutraal (BEN, EPC 30, volgens de normen van 2020), heeft elke woning een eigen warmtepompsysteem, is er regenwaterrecuperatie voorzien en worden er zonnepanelen geplaatst.

heem-qville362.ext-cam-d-1920x1280

Beeld: B-architecten

Heem maakt geen specifieke selectie van bewoners. Ze zetten de woningen wel expliciet te koop onder de noemer ‘cohousing’, om een soort natuurlijke selectie te creëren. Dat er vraag is naar dit type projecten, blijkt uit de snelheid waarmee Heem zijn projecten verkoopt. Van de kopers van de 43 woningen in Qville komt het overgrote deel uit de kleine gemeente Essen zelf. Er is vanzelf een mix van jong en oud ontstaan.

De ervaring met erfgoed zal ook van pas komen bij de ontwikkeling  van de Academie in Turnhout. Heel wat ontwikkelaars schrikken nog terug voor de complexiteit en mogelijke beperkingen van dit soort locaties, maar volgens Heem biedt erfgoed vaak heel wat opportuniteiten voor cohousing. Bovendien kampen veel van deze locaties met leegstand en wachten ze op een nieuwe bestemming, waardoor overheden graag meedenken over potentiële nieuwe invullingen. Een kwestie van problemen om te buigen in opportuniteiten, iets waar Heem met verve in slaagt.

Hoe woon je in een collectief woonproject? Het verhaal van de bewoners

026

Foto: Bart Van der Moeren

Tom Dierckx, Kasteel Boterberg Kalmthout (bewoner van collectief woonproject)

De meerwaarde van collectief wonen zit voor ontwikkelaar Heem in het ontmoeten van mensen, de persoonlijke verrijking, de mildheid, de verdraagzaamheid, de flexibiliteit en de ontzuring. Tom Dierckx, bewoner van Kasteel Boterberg, kan daarover meespreken. Hij was niet op zoek naar een cohousingproject. Toen hij zijn woning vond via een immosite, werd hij begeesterd door het ecologische aspect en het verhaal van de bewoners die al ervaring hadden met cohousen. Voordeel voor hem was dat hij gewoon kon instappen en niet het hele voortraject moest doorlopen. Dat betekent dat er ook geen maanden (of jaren) tijd was om de groep te leren kennen, maar die groepsvorming gebeurde op een natuurlijke manier. Natuurlijk werd er onderling afgesproken, om de ‘klik’ te voelen en om aan de ‘hardware’ van wat ze delen te werken. Maar veel belangrijker is de ‘software’: wat ze doen met die gemeenschappelijkheid, de dingen die ze samen organiseren, de geborgenheid, de warmte, de gedeelde verantwoordelijkheid, de hechte band, het op elkaar kunnen rekenen.

En natuurlijk steken er ook verschillen de kop op: bewoners hebben al eens andere interesses of verschillen van mening over wat er qua middelen, tijd of geld, in het project moet geïnvesteerd worden. Het proces om tot beslissingen te komen kan dan best lang duren, maar ook dat ‘zoeken naar consensus en gemeenschappelijkheid’ wordt ervaren als een meerwaarde. Zonder een neergeschreven charter of reglementen (“gelukkig maar”) maar met een gedeeld beeld van waarom ze daar willen wonen, voldoende overleg en veel vertrouwen, komen ze steeds tot een gedragen oplossing. Er zijn wel afspraken, maar die kunnen evolueren. De beperkte schaal van het project laat dat ook makkelijk toe. Ondanks de diversiteit van de bewoners en het verschil in capaciteiten (bijvoorbeeld door leeftijd of financiële middelen) is het duidelijk dat gelijkwaardigheid een basisbeginsel is, en dat tijd of geld niet mogen leiden tot meer macht of beslissingsrecht.

034

Foto: Bart Van der Moeren

Frans Horsten, Begijnhof Hoogstraten (bewoner en mede-initiatiefnemer van de restauratie van het begijnhof tot woongemeenschap)

Het verhaal van deze woongemeenschap vertrok niet vanuit een woonwens, maar vanuit de urgentie om het Begijnhof te redden en te bewaren, en op die manier ‘sukkelden’ de initiatiefnemers in een samenleefproject. Erfpacht is de rode draad als eigendomsformule voor dit project, waarbij de grond van iedereen is en de gebouwen in erfpacht worden gegeven. Bovendien is dit een effectieve manier om erfgoed als ensemble te bewaren. Het Begijnhof is, net als andere monumenten zoals de Kolonies in Merksplas, immers de optelsom van de onderdelen en de gebouwen, en individueel eigendom kan een bedreiging betekenen voor het totaalplaatje. Om dat te voorkomen, werd een vzw opgericht, die waakt over het erfgoed. In combinatie met het charter dat de bewoners ondertekenen, en een aantal gemeenschappelijke voorzieningen, leunt dit heel dicht aan bij een cohousingproject, hoewel er geen typische gedeelde ruimtes zijn en de community building vooral in de autovrije buitenruimte plaatsvindt.

De 34 woningen hebben elk hun eigen garage en autostaanplaats, en de betrokkenheid van de bewoners wordt geformaliseerd in een algemene vergadering, waarin afspraken worden vastgelegd. Van de restauratiepremie waar ze recht op hadden, stonden ze een deel af aan de vzw om de gemeenschappelijke delen te financieren.

035

Foto: Bart Van der Moeren

Jeanine Coenen, De Drie Huizen Merksplas (al 32 jaar bewoner van samenwoonproject, sinds 1993 in nieuwgebouwde ‘driewoonst’ in Merksplas)

De geschiedenis van sommige projecten gaat al heel ver terug in de tijd. Jeanine Coenen kent haar mede-cohousers al uit haar jeugd. Ze zaten samen in de KAJ en gingen als vrienden samen op vakantie. Midden jaren tachtig betrokken zij en haar partner samen met drie andere koppels hun eerste huis in Beerse, de directeurswoning van een steenfabriek. In de zeven jaar dat ze er woonden, werden er zeven kinderen geboren. Ze deelden één keuken en één badkamer, oorspronkelijk met vier koppels, later met drie gezinnen. Nooit heeft ze alleen met haar man samengewoond, altijd was er het gegeven van een ‘familie’. Ook toen er kinderen kwamen bleef de verwevenheid tussen de families groot en werden de kinderen deels samen opgevoed. Een bijzondere, maar heel leerzame situatie. Het was “die-hard” cohousen, de versie die misschien het meest aanleunt bij het “geitenwollensokkenimago” dat voor sommige mensen nog steeds aan cohousing is blijven plakken – ook al bewijzen de projecten die in de loop van de avond aan bod komen dat er intussen heel wat “softere” varianten zijn ontstaan.

Na de zeven jaar in Beerse gaan ze op zoek naar een project om te kopen of te verbouwen. Als ze voorbeeldprojecten gaan bezoeken, merken ze dat het vaak misloopt van zodra er kinderen komen en de nood aan privacy groter wordt. Ook zij voelen die nood, en ze kiezen voor een nieuwbouwproject op een grond in Merksplas. Hoewel het perceel bedoeld was voor een of twee woningen, willen zij er een driegezinswoning bouwen, waar ze uiteindelijk ook goedkeuring voor krijgen. Het totale volume van hun drie woningen is immers nauwelijks groter dan sommige eengezinswoningen. Terwijl de bovenverdiepingen verbonden zijn via deuren tussen de drie units, kiezen ze ervoor om de leefruimtes wel individueel te houden. Ook de grond is juridisch verdeeld, al leggen ze de tuin gezamenlijk aan. Het blijkt een praktische oplossing die een goed evenwicht biedt tussen privacy, ruimte voor eigen activiteiten en opvang van elkaars kinderen.

Ook na al die jaren blijft de vriendschap de basis van hun samen-leven, en dat vertaalt zich in een financieel solidair model. Terwijl in Beerse zo goed als alles gemeenschappelijk was en eenderde van het loon op een gemeenschappelijke rekening werd gestort voor onderhoud, eten, wasmiddel en alle andere gedeelde kosten, is dat in de nieuwe situatie gewijzigd naar vijf procent. Die spaarpot dient als opvangnet voor gemeenschappelijke kosten en projecten, en werd ook al aangesproken voor een gezamenlijke reis naar Afrika. Ook in tijden van ziekte of werkloosheid beslissen ze om voor elkaar in te staan.

Jeanine is dus een echte ervaringsdeskundige, en de belangrijkste les die ze in die 32 jaar als cohouser heeft geleerd, is dat je niet alles samen moet doen, zolang je het maar samen kan doen. De maandelijkse huisvergadering is een vast overlegmoment waar besproken wordt wat er bijvoorbeeld met de tuin moet gebeuren, maar het is ook een moment om te bespreken waar je mee bezig bent en hoe je je voelt. Maar daarnaast verloopt het informeel, en heeft ieder recht op zijn eigenheid, op tijd en ruimte voor het eigen gezin. Dat maakt dat er ook voor de kinderen plek is als deel van het gezin én als deel van de grotere ‘familie’. Want het is een valkuil van samenleven: terwijl de ouders hier bewust voor kiezen, worden de kinderen willens nillens meegenomen in dat verhaal. De kinderen van De Drie Huizen zelf vonden het geweldig. Er was altijd een speelkameraadje, er was nooit ruzie, en ze gaan nog steeds voor elkaar door het vuur. Nu ze bijna allemaal het huis uit zijn, is er ook weer meer tijd voor gemeenschappelijkheid voor de ouders: samen eten, intensiever samenleven. En natuurlijk nog altijd om de beurt soep koken, een traditie die al 32 jaar meegaat.

015

Foto: Bart Van der Moeren

Vragen

Ruimtegebruik en open ruimte

Een van de belangrijkste argumenten in het debat rond woonvormen, is het ruimtegebruik in Vlaanderen. Dat staat onder druk, en heeft consequenties op het vlak van mobiliteit, woonoppervlakte en ecologie. Toch bevinden veel cohousingprojecten zich in een groene omgeving, bij open ruimte. Zien cohousers hun woonvorm als een mogelijk antwoord op het vraagstuk rond ruimtegebruik, en hoe rijmen ze dit met de locaties van hun projecten?

Het antwoord is genuanceerder dan de vaak gehoorde oplossing die wordt omschreven als ‘kernverdichting’. Zowel Kasteel Boterberg als Buren van Bink zijn projecten in het groen, maar waar er vroeger een gezin op deze plekken woonde, is het nu de thuis voor zeven tot veertien gezinnen. Ook verdichting dus, maar op een andere manier. Bovendien stonden zowel het kasteel als de overmaatse villa leeg en waren er weinig kandidaten te vinden om dit soort eigendommen met bijhorende buitenruimtes te kopen en onderhouden. Cohousen maakt de kost voor aankoop en onderhoud, en het leven hier weer rendabel.

Een ander instrument om het ruimtegebruik te beperken, is kleiner gaan wonen. Buren van Bink voorziet kleinere individuele units, die aangevuld worden met de gemeenschappelijke ruimtes. Ook Qville in Essen draait rond compact wonen. Hoewel het project als een enclave in het groen ligt, is de dichtheid op het terrein zelf behoorlijk hoog. De omgeving is een surplus die die compactheid compenseert.  De ligging vlakbij een station, niet ver van een woonkern, zorgt voor een goede bereikbaarheid.

Het Begijnhof kan dan weer als voorbeeld dienen voor de inzet van openbare ruimte. De grens tussen openbaar en privé wordt in de klassieke verkavelingen steeds meer scherpgesteld, nu de kavels hoe langer hoe kleiner worden en de nood aan privacy en de bijhorende afscheidingen steeds groter. Hoe anders zou deze openbare ruimte ervaren én gebruikt kunnen worden als ze niet alleen als circulatieruimte maar ook als verblijfsruimte zou ontworpen zijn? Afstand doen van privé-eigendom kan zo een veel grotere belevingswaarde creëren, maar dan moeten we af van dat hokjesdenken – letterlijk.

030

Foto: Bart Van der Moeren

Privacy en delen

Hoe gezellig de verhalen van oprichters en bewoners ook mogen klinken, er is een bedenking die onvermijdelijk opduikt als het over samenwonen gaat: wat op een slechte dag? Wat als ik helemaal geen zin heb in ‘de groep’, in het ‘samen’, en gewoon even wil terugplooien op mezelf? Kan dat nog?

Daar zijn alle cohousers heel duidelijk over: thuis is thuis. Je eigen unit is je eigen plek, daar heb je net zoveel privacy als in iedere andere woning. Elkaar ontmoeten kan in de gemeenschappelijke delen, maar zelfs dan geldt: no pressure. Iedereen heeft al eens een asociale dag, niks menselijks is ons vreemd – ook cohousers niet.

Diversiteit

En dan nog een gevoelig punt: is cohousen een blanke-middenklasse-verhaal? Is het de geëngageerde bakfietsouder die zijn ecologische voetafdruk wel wil verkleinen als het maar in een hippe omgeving kan?

In de praktijk blijkt diversiteit niet evident. Wat op vlak van leeftijd en inkomen al wel lijkt te lukken, is moeilijker als het over afkomst gaat. Toch doen de initiatiefnemers pogingen om met hun projecten een breed publiek aan te spreken. De Ark merkt tijdens bijeenkomsten dat de achtergrond van potentiële bewoners niet echt een rol speelt, wel hoe ze in het leven staan en of ze het potentieel zien van samenleven.

En wat met diversiteit wat betreft sociaal kwetsbare groepen? Heem voorziet in Qville in Essen vijf units voor zelfstandig begeleid wonen.  Niet toevallig zijn dit beide voorbeelden van trajecten met een sterke trekker: Heem als ontwikkelaar en De Ark als sociale woningmaatschappij nemen een substantieel deel van het voortraject en het bijhorende werk op zich. De Buren van Bink, die dat traject zelf moeten lopen, merken dat het een groot engagement vraagt om die weg te bewandelen, zowel qua tijd als qua juridische en financiële mogelijkheden. Het hoeft niet te verwonderen dat dit sommige kandidaten afschrikt.

Meer informatie over de projecten

Kijk voor meer algemene informatie over cohousing op www.samenhuizen.be.

Onze collega’s van Architectuurwijzer publiceerden ook artikelen over Land van Aa en Kasteel Boterberg.

AR-TUR en DINAMO organiseren op 16 november 2018 een uitstap naar cohousingproject Kasteel Boterberg in Kalmthout. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.

020

Foto: Bart Van der Moeren